2-107

अमृतं नाम यत्सन्तो मन्त्रजुह्वेषु जुह्वति ।
शौभैव मन्दक्षुब्धक्षुभिनाम्भोधिवर्णना ।।

Vocabulary (mostly from Monier Williams online dictionary and Apte’s dictionary)

सन् = Best, excellent, Venerable, respectable, Wise, learned person
मन्त्रजिह्वः = m. having sacred text for tongues, fire
क्षुब्ध = A churning stick
क्षुभित = Shaken, agitated
अम्बोधिः = ocean
वर्णना = f. Description, delineation, representation

पदच्छेदः

अमृतम् नाम यत् सन्तः मन्त्रजुह्वेषु जुह्वति शौभा एव मन्दक्षुब्धक्षुभिनाम्भोधिवर्णना

आकाङ्क्षा

मन्दक्षुब्धक्षुभिनाम्भोधिवर्णना भवति ।
का एव? शोभा एव

सन्तः यत् जुह्वति ।
केषु? मन्त्रजिह्वेषु
यत् कथं भूतम्? अमृतं नाम

Rearrange words so that the meaning is clearer:

अमृतं नाम सन्तः यत् मन्त्रजिह्वेषु जुह्वति तदेव । (अमृतम् for देवाः is indeed the पुरोडाशम् mentioned in the previous verse)
मन्दक्षुब्धक्षुभिनाम्भोधिवर्णना शोभा एव भवति ।

शब्दानां विचारः

अमृतम् अमृते अमृतानि
अमृतशब्दः अकारान्तो नपुंसकलिङ्गः द्वितीयैकवनचनान्तः

नाम is अव्ययम्

यत् ये यानि
यच्छब्दः दकारान्तो नपुंसकलिङ्गः द्वितीयैकवनचनान्तः

सन् सन्तौ सन्तः
सच्छब्दः तकारान्तः पुँल्लङ्गः प्रथमाबहुवचनान्तः

मन्त्राः एव जिह्वाः येषां ते मन्त्रजिह्वाः, तेषु मन्त्रजुह्वेषु
मन्त्रजुह्वे मन्त्रजुह्वयोः मन्त्रजुह्वेषु
मन्त्रजुह्वशब्दः अकरान्तः पुँल्लिङ्गः सप्तम्येकवचनान्तः

जुहोति जुहुतः जुह्वति
जुहोषि जुहुथः जुहुथ
जुहोमि जुहुवः जुहुमः
“हु दानादनयोः” इति धातोः कर्तरि लटि प्रथमपुरुषबहुवचनम्

शौभा शौभे शौभाः
शौभाशब्दः आकारान्तस्स्त्रीलिङ्गः प्रथमैकवचनान्तः

एव is अव्ययम्

मन्द एव क्षुब्धः मन्दरक्षुब्धः, मन्दरक्षुब्धेन क्षुभितः मन्दरक्षुब्धक्षुभितः, अम्भः धीयते अस्मिन् इति अम्भोधिः, मन्दरक्षुब्धक्षुभितश्चासो अम्बोधिः मन्दरक्षुब्धक्षुभिताम्बोधिः, मन्दरक्षुब्धक्षुभिताम्बोधिः वर्णना मन्दरक्षुब्धक्षुभिताम्बोधवर्णना
मन्दक्षुब्धक्षुभिनाम्भोधिवर्णना मन्दक्षुब्धक्षुभिनाम्भोधिवर्णने मन्दक्षुब्धक्षुभिनाम्भोधिवर्णनाः
मन्दक्षुब्धक्षुभिनाम्भोधिवर्णनाशब्दः आकारान्तस्स्त्रीलिङ्गः प्रथमैकवचनान्तः
7-2-18 क्षुब्धस्वान्तध्वान्तलग्नम्लिष्टविरिब्धफाण्टबाढानि मन्थमनस्तमःसक्ताविस्पष्टस्वरानायासभृशेषु gives the meaning of मन्थनदण्डः (churning stick) to क्षुब्धः

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s