2-106

मन्यसेऽरिवधः श्रेयान्प्रीतये नाकिनामिति ।
पुरोडाशभुजामिष्टमिष्टं कर्तुमलंतराम् ।।

Vocabulary (mostly from Monier Williams online dictionary and Apte’s dictionary)

TODO

पदच्छेदः

मन्यसे अरिवधः श्रेयान् प्रीतये नाकिनाम् इति पुरोडाशभुजाम् इष्टम् इष्टम् कर्तुम् अलंतराम् ।।

आकाङ्क्षा

इष्टं भवति ।
कथं भूतम्? अलंतराम्
किं कर्तुम्? कर्तुम्
किम्? इष्टम्
केषाम्? नाकिनाम्
नाकिनां कथं भूतानाम्? पुरोडाशभुजाम्

त्वं मन्यसे ।
किमिति? अरिवधः श्रेयान् इति
कस्यै? प्रीतये
केषाम्? नाकिनाम्

Rearrange words so that the meaning is clearer:

नाकिनां प्रीयते अरिवधः श्रेयान् इति (त्वं) मन्यसे (चेत्)
पुरोडाशभुजां नाकिनां इष्टं कर्तुम् इष्टम् अलंतराम्

शब्दानां विचारः

मन्यते मन्येते मन्यन्ते
मन्यसे मन्येथे मन्यध्वे
मन्ये मन्यावहे मन्यामहे
“मनु अवबोधने” इति धातोः कर्तरि लटि मध्ममपुरुषैकवचनम्

अरीणां वधः अरिवधः
अरिवधः अरिवधौ अरिवधाः
अरिवधशब्दः अकारान्तः पुँल्लिङ्गः प्रथमैकवचनान्तः

श्रेयान् श्रेयांसौ श्रेयांसः
श्रेयश्शब्दः सकारान्तः पुँल्लिङ्गः प्रथमैकवचनान्तः

प्रीत्यै,प्रीतये प्रतिभ्याम् प्रीतिभ्यः
प्रीतिशब्दः इकारान्तस्स्त्रीलिङ्गः चतुर्थ्येकवचनान्तः

नाकम् एषाम् अस्ति इति नाकिनः, तेषां नाकिनाम्
नाकिनः नाकिनोः नाकिनाम्
नाकिन्शब्दः नाकरान्तः पुँल्लिङ्गः षष्ठीबहुवचनान्तः

इति is अव्ययम्

परोडाशं भुञ्जते इति भुरोडाशभुजः, तेषां पुरोडाशभुजाम्
पुरोडाशभुजः पुरोडाशभुजोः पुरोडाशभुजाम्
पुरोडाशभुक्छब्दः जकारान्तः पुँल्लिङ्गः षष्ठीबहुवचनान्तः

इष्टम्
इष्टशब्दः अकारान्तो नपुंसकलिङ्गः प्रथमैकवचनान्तः(?)

यज देवपूजासङ्गतिकरणदानेषु + क्त 3-3-114 नपुंसके भावे क्तः
यज् + त अनुबन्धलोपे
इज् + त 6-1-15 वचिस्वपियजादीनां किति
इष् + त 8-2-36 व्रश्चभ्रस्जसृजमृजयजराजभ्राजच्छशां षः
इष्ट + अम् = इष्टम्

इष्टम् इष्टे इष्टानि
इष्टशब्दः अकारान्तो नपुंसकलिङ्गः प्रथमैकवचनान्तः(?)
इषु इच्छायाम् + क्त = इष्टम् meaning desirable, favorable

कर्तुम् is अव्ययम्

अतिशयेन अलम् अलंतराम्
अलंतराम् is अव्ययम्
अलम् सुँ + तरप् 5-3-57 द्विवचनविभज्योपपदे तरबीयसुनौ
अलम् + तरप् 2-4-71 सुपो धातुप्रातिपदिकयोः
अलंतर 1-2-46 कृत्तद्धितसमासाश्च
अलंतर + आमु 5-4-11 किमेत्तिङव्ययघादाम्वद्रव्यप्रकर्षे, 1-1-22 तरप्तमपौ घः
अलंतर् + आम् 1-4-18 यचि भम्, 6-4-148 यस्येति च
अलंतराम् 1-1-38 तद्धितश्चासर्वविभक्तिः

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s