2-105

चिरादपि बलात्कारो बलिनः सिद्धयेऽरिषु ।
छन्दानुवृत्तिदुःसाध्याः सुहृदो विमनीकृताः ।।

Vocabulary (mostly from Monier Williams online dictionary and Apte’s dictionary)

TODO

पदच्छेदः

चिरात् अपि बलात्कारः बलिनः सिद्धये अरिषु छन्दानुवृत्तिदुःसाध्याः सुहृदः विमनीकृताः

आकाङ्क्षा

सुहृदः छन्दानुवृत्तिदुःसाध्याः ।
सुहृदः कथं भूताः? विमनीकृताः

बलात्कारः भवति ।
कस्यै? सिद्धये
केषु? अरिषु
कदाऽपि? चिरादपि
कस्य? बलिनः

Rearrange words so that the meaning is clearer:

बलिनः अरिषु वषये बलात्कारः चिरादपि सिद्धये भवति ।
विमनीकृताः सुहृदः छन्दानुवृत्तिदुःसाध्याः ।

शब्दानां विचारः

चिरात् is अव्ययम्

अपि is अव्ययम्

बलात्कारः बलात्कारौ बलात्काराः
बलात्कारशब्दः अकारान्तः पुँल्लिङ्गः प्रथमैकवचनान्तः

बलम् अस्य अस्तीति बली, तस्य बलिनः
बलिनः बलिनोः बलिनाम्
बलिनन्शब्दः नाकरान्तः पुँल्लङ्गः षष्ठ्यकेवचनान्तः

सिद्ध्यै,सिद्धये सिद्धिभ्याम् सिद्धिभ्यः
सिद्धिशब्दः इकारान्तस्स्त्रीलिङ्गः चतुर्थ्येकवचनान्तः

अरौ अर्योः अरिषु
अरिशब्दः इकारान्तः पुँल्लिङ्गः सप्तम्येकवचनान्तः

दुःखेन साध्याः दुःसाध्याः, छन्दस्य अनुवृत्तिः छन्दानुवृत्तिः, छन्दानुवृत्त्या दुःसाध्याः छन्दानुवृत्तिदुःसाध्याः
छन्दानुवृत्तिदुःसाध्यः छन्दानुवृत्तिदुःसाध्यौ छन्दानुवृत्तिदुःसाध्याः
छन्दानुवृत्तिदुःसाध्यशब्दः अकारन्तः पुँल्लिङ्गः प्रथमाबहुवचनान्तः
Note that छन्दस् that means meter (e.g गायत्री छन्दः, त्रिष्टुप् छन्दः etc.) or वेदः (e.g छन्दांसि यस्य पर्णानि in BG 15.1) is सकारान्तनपुंसकलिङ्गः
छन्दः meaning अभिप्रायः is अकारान्तपुँल्लिङ्गः

शोभनं हृदयं यस्य स सुहृत्
सुहृत् सुहृदौ सुहृदः
सुहृच्छब्दः दकारान्तः पुँल्लिङ्गः प्रथमाबहुवचनान्तः
5-4-150 सुहृद्दुर्हृदौ मित्रामित्रयोः इति सूत्रात् सुहृद्, दुर्हृद् इति द्वौ शब्दौ निपात्येते

विगतं मनः येषां ते विमनसः, अविमनसः विमनसः संपद्यमानाः कृताः विमनीकृताः
विमनीकृतः विमनीकृतौ विमनीकृताः
विमनीकृतशब्दः अकारान्तः पुँल्लिङ्गः प्रथमाबहुवचनान्तः
विमनस् अम् + च्वि 5-4-50 अभूततद्भावे कृभ्वस्तियोगे सम्पद्यकर्तरि च्विः
विमनस् + च्वि 2-4-71 सुपो धातुप्रातिपदिकयोः
विमन + च्वि 5-4-51 अरुर्मनश्चक्षुश्चेतोरहोरजसां लोपश्च
विमनी 7-4-32 अस्य च्वौ
विमनी gets गतिसंज्ञा by 1-4-61 ऊर्यादिच्विडाचश्च, निपातसंज्ञा by 1-4-56 प्राग्रीश्वरान्निपाताः and finally अव्ययसंज्ञा by 1-1-37 स्वरादिनिपातमव्ययम्
विमनी सुँ + कृता जस् = विमनीकृताः

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s