2-104

महात्मानोऽनुगृह्णन्ति भजमानान् रिपूनपि ।
सपत्नीः प्रापयन्त्यब्धिं सिन्धवो नागनिम्नगाः ।।

Vocabulary (mostly from Monier Williams online dictionary and Apte’s dictionary)

TODO

पदच्छेदः

महात्मानः अनुगृह्णन्ति भजमानान् रिपून् अपि सपत्नीः प्रापयन्ति अब्धिम् सिन्धवः नागनिम्नगाः

आकाङ्क्षा

सिन्धवः नागनिम्नगाः प्रापयन्ति ।
कम्? अब्धिम्
नागनिम्नगाः कथं भूताः? सपत्नीः

महात्मानः रिपून् अपि अनुगृह्णन्ति ।
रिपून् कथं भूतानपि? भजमानान्

Rearrange words so that the meaning is clearer:

महात्मानः भजमानान् रिपून् अपि अनुगृह्णन्ति ।
सिन्धवः सपत्नीः नगनिम्नगाः अब्धिं प्रापयन्ति ।।

शब्दानां विचारः

महान् आत्मा येषां ते महात्मानः
महात्मा महात्मानौ महात्मानः
महात्मान्शब्दः नकारान्तः पुँल्लिङ्गः प्रथमाबहुवचनान्तः

अनुगृह्णाति अनुगृह्णीतः अनुगृह्णन्ति
अनुगृह्णासि अनुगृह्णीथः अनुगृह्णीथ
अनुगृह्णामि अनुगृह्णीवः अनुगृह्णीमः
अनुपूर्वक “ग्रह उपादाने” इति धातोः कर्तरि लटि प्रथमपुरुषबहुवचनम्

भजमानम् भजमानौ भजमानान्
भजमानशब्दः अकारान्तः पुँल्लिङ्गः द्वितीयैकवचनान्तः

रिपुम् रिपू रिपून्
रिपुशब्दः उकारान्तः पुँल्लिङ्गः द्वितीयाबहुवचनान्तः

अपि is अव्ययम्

समानः पतिः यासां ताः सपत्न्यः, ताः सपत्नीः
सपत्नीम् सपत्न्यौ सपत्नीः
सपत्नीशब्दः ईकारान्तस्स्त्रीलिङ्गः द्वितीयाबहुवचनान्तः

प्रापयति प्रापयतः प्रापयन्ति
प्रापयसि प्रापयथः प्रापयथ
प्रापयामि प्रापयावः प्रापयामः
प्रपूर्वक “आपॢ व्याप्तौ” इति धातोः कर्तरि लटि प्रथमपुरुषबहुवनचनम्

By 1-4-52 गतिबुद्धिप्रत्यवसानार्थशब्दकर्माकर्मकाणामणि कर्ता गत्यर्थकधातवः that get कर्तसंज्ञा in अण्यन्तावस्था get कर्मसंज्ञा in the ण्यन्तावस्था
In कर्तरिप्रयोगः the line would be नगनिम्नगाः अब्धिम् प्राप्नुवन्ति। The कर्त्र्यः here are नगनिम्नगाः । When re-written in ण्यन्तावस्था, नगनिम्नगाः get कर्मसंज्ञा and will get transformed into नगनिम्नगाः (द्वितीयाबहुवचनान्तः) – सिन्धवः नगनिम्नगाः अब्धिं प्रापयन्ति ।

आपः धीयन्ते अस्मिन् इति अब्धिः, तम् अब्धिम्
अब्धिम् अब्धी अब्धीन्
अब्धिशब्दः इकारान्तः पुँल्लिङ्गः द्वितीयैकवचनान्तः

सिन्धुः सिन्धू सिन्धवः
सिन्धुशब्दः उकारान्तः पुँल्लिङ्गः प्रथमाबहुवचनान्तः

निम्नं गच्छन्ति इति निम्नगाः, न गच्छन्ति इति नगाः, नगेषु नागनिम्नगाः नगनिम्नगाः, ताः नगनिम्नगाः
नगनिम्नगाम् नगनिम्नगे नगनिम्नगाः
नगनिम्नगाशब्दः आकारान्तस्स्त्रीलिङ्गः द्वितीयाबहुवचनान्तः

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s